Trống Đọi Tam trên đất Quảng Bình

Cập nhật lúc 16:12, Thứ Ba, 22/01/2013 (GMT+7)

(QBĐT) - Nằm khép mình một góc bên đường Quang Trung ồn ào, náo nhiệt của thành phố Đồng Hới có một quán nhỏ mang tên trống Trường Sơn. Ít ai biết được chủ nhân quán nhỏ này đã mang nghề làm trống truyền thống Đọi Tam từ tỉnh Hà Nam vào Quảng Bình lập nghiệp hàng chục năm nay.

Mặc dù đã bước qua tuổi 64 nhưng ông Lê Kim Trạc vẫn tâm huyết với nghề làm trống Đọi Tam quê mình. Ông Trạc (quê ở Đọi Sơn, Duy Tiên, Hà Nam) cho biết ông làm trống từ khi còn là một đứa trẻ. Đọi Sơn quê ông là một làng nghề truyền thống nức tiếng cả vùng đồng bằng Bắc Bộ.

Tương truyền, ngày xưa, khi nghe tin vua Lê Đại Hành về làng làm công tác tịch điền, có hai anh em là Nguyễn Tiến Năng và Nguyễn Tiến Đạt đã đốn cây mít rồi xẻ thành các mảnh ghép lại với nhau. Sau đó họ dùng da trâu bịt kín hai đầu dùng làm trống đánh mừng vua về làng. Tiếng trống vang lên giòn giã khiến nhà vua rất hài lòng. Từ đó, nghề làm trống Đọi Tam cũng ra đời.

Đến tuổi trưởng thành, ông Trạc xung phong đi bộ đội. Sau những tháng năm trận mạc, ông rời chiến trường trở về quê hương với nhiều vết thương trên người, đôi tai của ông không còn nghe rõ. Mặc dù vậy, ông Trạc vẫn một lòng theo nghề làm trống Đọi Tam của quê hương. Những ngày đó, cả làng ông hầu như nhà nào cũng làm trống nên việc tìm đầu ra cho sản phẩm rất khó khăn. Qua nhiều đêm trăn trở, năm 1995, ông cùng vợ rời quê hương vào Quảng Bình lập nghiệp. Từ đó, mảnh đất xứ Quảng trở thành quê hương thứ hai của ông.

Ông Trạc đang căng mặt trống.

Ông Trạc nhớ lại: “Lúc đầu mới vào, tôi gặp rất nhiều khó khăn. Khách hàng đang rất ít, chủ yếu là các trường học đến đặt hàng”. Nhưng với quyết tâm giữ hồn cho nghề, ông đã dần dần tạo được lòng tin với khách hàng. Giờ đây, đã có nhiều người biết đến thương hiệu trống Đọi Tam của ông. Có nhiều tổ chức hội, họ tộc, trường học, người dân đến quán ông đặt hàng với nhiều chủng loại, kích cỡ trống khác nhau. Nhờ đó, nghề làm trống của ông đã có được chỗ đứng, đời sống kinh tế gia đình ngày càng đi lên.

Để có một chiếc trống mang đặc trưng riêng của làng Đọi Tam, ngoài kỹ thuật làm trống ra thì phải quan tâm đến âm thanh. Theo ông, một chiếc trống chuẩn đòi hỏi âm thanh phải có độ giòn, vang xa. Quy trình kỹ thuật làm trống phải thực hiện kỹ lưỡng và trải qua 3 khâu: khâu làm da, làm tang và bưng trống. Việc chọn nguyên liệu làm trống là rất quan trọng, da trống phải là da trâu già còn tươi nguyên.

Sau đó, cạo lớp phôi mỏng, đem phơi khô. Tang trống được làm bằng gỗ mít xẻ cong thành các dăm gỗ, tùy trống to hay nhỏ. Các dăm gỗ này phải gắn kết với nhau làm sao cho vừa khít, tạo được độ tròn của trống. Khâu bưng trống là khâu khó nhất. Vì nó không đơn giản chỉ là việc căng tròn da trâu trên mặt trống rồi dùng đinh bằng vâu hay bằng tre ghim cố định vào thân trống mà người làm trống phải khéo léo để mặt trống được phẳng, tròn, âm thanh khi đánh phải kêu to, vang xa...

Ông Trạc chia sẻ: “Người làm trống Đọi Tam quê ông có bí quyết lưu giữ nghề rất cẩn thận. Họ chỉ truyền nghề cho con cháu hoặc người trong làng với nhau chứ không truyền cho người khác làng vì sợ thất truyền”. Có lẽ vì vậy mà trống Đọi Tam đến nay vẫn luôn giữ được những nét đặc trưng riêng mà không bị mai một.

Qua gần hai mươi năm vất vả mưu sinh cùng nghề trống Đọi Tam, cuộc sống gia đình ông Trạc bây giờ đã ổn định. Nhưng điều quan trọng làm ông hạnh phúc hơn cả là ông đã giữ được hồn nghề, hồn trống và tạo thêm được những sản phẩm văn hóa cho quê hương Quảng Bình.

                                                                  Đoàn Nguyệt